Terugblik thema-avond ‘Traumachirurgie bij kinderen’

Donderdagavond 12 april verzamelden zich in een collegezaal in het AMC 300 rode neuzen. Allemaal geïnteresseerden die zowel direct als indirect te maken hebben met traumatisch letsel bij kinderen. Voor elke aanwezige zit een rode clownsneus in de goodiebag die gebruikt zal worden voor de beantwoording van vragen volgens het komisch neus-op-neus-af principe. De thema-avond wordt geopend door voorzitter Vincent de Jong.

Brandwonden bij kinderen: ervaringen uit het Brandwondencentrum
Over rode neuzen gesproken: Annebeth de Vries, kinder- en brandwondenchirurg in het Rode Kruis Ziekenhuis (RKZ) Beverwijk, steekt van wal met een duidelijke take-home message: denk aan koelen na verbranding! Zelfs tot een uur na de verbranding kan erger voorkomen worden door de verbranding ±10 minuten te koelen met lauwwarm water. Bij chemische brandwonden is een  koelingstijd van 45 minuten minimaal. Vanuit heel Nederland  worden kinderen en volwassenen ten gevolge van brandwonden verwezen naar het RKZ. Over de afgelopen jaren is er onder kinderen (0-17 jaar)  een duidelijke piek zichtbaar in de verwijzing van 1-jarigen naar aanleiding van verbranding. Zodra de patiënt zich presenteert wordt in rap tempo een anamnese met betrekking tot de toedracht en een klinisch onderzoek uitgevoerd. De zogenaamde ‘handpalmregel’  wordt gebruikt om het percentage Totaal Verbrand Lichaamsoppervlak (% TVLO) in te schatten. Met behulp van illustraties legt de Vries de classificatie van brandwonden verder uit, waarbij wordt gekeken naar de diepte, het  wondaspect en het genezingspotentieel. Ter afsluiting een tip voor een snelle inschatting van het %TVLO: de E-burn app. Met deze app kan in een ‘handomdraai’ een inschatting worden gemaakt van het %TVLO en noodzakelijke vloeistofresuscitatie (toediening vocht).

Ernstig schedel-/hersenletsel bij kinderen
Tijd voor casuïstiek: Anne Ottenhof, arts-assistent chirurgie in het AMC, beschrijft een casus waarbij  een 3-jarig jongetje na een val van trap met gedaald bewustzijn wordt gepresenteerd in een level III traumacentrum. De CT toont een subduraal hematoom en een schedelfractuur. Na langzaam herstel wordt het jongetje uiteindelijk na 12 dagen gerepatrieerd naar Sheffield (UK). Deze casus laat zien dat laagdrempelige presentatie van neurotrauma patiënten in een level I traumacentrum belangrijk is, maar: de ernst van neurotraumatisch letsel ‘on the scene’ blijft lastig inschatten. In Nederland worden circa 12.000 kinderen per jaar met een vorm van traumatisch hersenletsel op de SEH gepresenteerd, vertelt Dennis Buis, kinder-neurochirurg in het AMC. Kinderen zijn  geen kleine volwassenen en het is goed om hier rekening mee te houden. Bij de boordeling van het bewustzijn wordt bijvoorbeeld een aangepaste Glasgow Coma Schaal gebruikt. Door anatomische verschillen hebben kinderen daarnaast een grotere kans op (ernstig) neurotrauma dan volwassenen. Eén van de voorbeelden die Buis noemt is de schedel: kinderen hebben, in vergelijking met volwassenen, een kleiner gezicht en een prominenter voorhoofd in relatie tot de schedel, waardoor de kans dat het hoofd geraakt wordt groter is. Naast primaire schade kan in uren tot weken na het neurotraumatisch ongeval secundaire hersenschade optreden, zoals  intracraniële drukverhoging of ischemie. Belangrijk take-home message: doel van de behandeling van ernstig schedel-/hersenletsel bij kinderen is het zoveel mogelijk voorkómen van secundaire schade.

Herkennen van letsels t.g.v. kindermishandeling
Komen op de billen van een  beginnende loper vaak blauwe plekken voor? Aan het woord is Heike Terlingen, forensisch arts minderjarigen bij het Nederlands Forensisch Instituut. Per jaar komen er 100.000 – 160.000  minderjarige slachtoffers van mishandeling voor, waarvan het in 40 à 50 gevallen om een fatale mishandeling gaat. De spoedeisende hulp is een plek die zich goed leent voor de signalering van kindermishandeling, vanwege de relatieve anonimiteit en het acute karakter van de zorgvraag (ouders hebben over het algemeen minder tijd om een verhaal te bedenken). Geen enkele lichamelijke afwijking vormt het bewijs voor kindermishandeling, aldus Terlingen. Context is daarom erg belangrijk voor het uitsluiten van toegebracht letsel. Wat is de leeftijd van het kind? De locatie van het letsel? En de vragen van meer forensische aard: wat is de gemelde toedracht? En past het letsel bij deze toedracht? De boordeling is niet gemakkelijk, blijkt wel uit de bespreking van enkele voorbeelden. Voor het uitsluiten van kindermishandeling is het belangrijk  extra alert te blijven op specifieke letsels, waaronder: blauwe plekken,  botbreuken, retinabloedingen, brandwonden en schedelhersenletsel.  Terlingen sluit af met het advies aan zorgprofessionals om bij vragen de hulp van het Landelijke Expertise Centrum Kindermishandeling in te schakelen.

CliniClowns: ooit een CliniClown ontmoet?
Ah een clown… tijd voor wat luchtigs…! Nou ja luchtig?! Annelie Reijs  vertelt over haar werk als CliniClown in de wereld van wachtkamers en poli’s. Pak aan, clownsneus en hoedje op. Zij zet al ruim 20 jaar lang haar verbeeldingskracht in voor geluksmomenten bij zieke kinderen en gedurende deze jaren is er veel veranderd. Tegenwoordig spelen de CliniClowns op meer afdelingen binnen het ziekenhuis, zijn zij betrokken bij meerdere behandelingen en worden de CliniClowns ook gezien in revalidatie- en psychiatrische instellingen. Naast enkele medische aspecten zijn voor het spel van de CliniClown belangrijke vertrekpunten de situatie, de sfeer en het contact dat er op dat moment is. Er wordt razendsnel gescand. Reijs doet het voor en stapt af op iemand van het publiek. Haar spel laat zien dat bovengenoemde aspecten de CliniClown doet besluiten of en op welke manier er spel wordt gemaakt. Een clown is over het algemeen laagdrempelig, naïef en voorspelbaar. Maar  de situaties waarin een CliniClown zich zelf begeeft zijn alles behalve voorspelbaar.

Repositie standsafwijkingen bij armfracturen
‘Mijn interesse ligt, in tegenstelling tot wat men soms verwacht bij een plastisch chirurg, bij de b van…botjes’. Simon Strackee, plastisch chirurg in het AMC, neemt ons mee naar de wereld van moderne diagnostiek en vertelt over de virtuele mogelijkheden bij onderarmfracturen. Standaard diagnostiek (standaard CT) bij kinderen met een onderarmfractuur is lastiger dan bij volwassenen, onder andere doordat nog niet alle botten volledig ontwikkeld zijn. Evaluatie met moderne CT daarentegen biedt uitkomst: middels 3D en 4D presentatie van aangedane onderarm structuren  worden rotatiebeperkingen beter zichtbaar. Met deze informatie kan de reconstructie worden uitgevoerd in een operatie. Strackee legt ter illustratie uit hoe instabiliteit van het distale radio-ulnaire gewricht kan worden opgelost. Woorden als zaagsnede, zaagmal, repositiemal, stabiele schroeven en moeren zijn onderdeel van de techniek. Een onwetende zou denken dat het om timmerwerk gaat. Vakwerk is het in ieder geval zeker.

Gevaar van knoopcelbatterijen
Ze zitten in afstandsbedieningen, fietslampjes en speelgoed: knoopcelbatterijen. Voor kinderen levensgevaarlijk, blijkt uit de presentatie van arts-onderzoeker Hilde Krom (AMC).  Het verraderlijke bij de ingestie van knoopcelbatterijen is dat ongeveer 50% van de symptomen niet zichtbaar is. Een ingeslikte batterij kan ondertussen wel op meerdere manieren schade toebrengen: door druk op het slijmvlies, lekkage van de batterijinhoud en/of door elektrische stroom die ontstaat wanneer de batterij in contact komt het vochtige slijmvlies. Uit onderzoek van Krom, onder kinderen met een knoopcelbatterij in de slokdarm, blijkt dat de meest gevaarlijke  complicaties te maken hebben met fistels die naar de grote bloedvaten gaan, zoals de aorta. De kans op overlijden door verbloeding wordt hierdoor vergroot. Na het inslikken van een knoopcelbatterij is directe beeldvorming dus noodzakelijk.

Afsluiting
De thema-avond is ten einde, de rode neuzen kunnen weer in de tas. Clownesk was de avond niet, (neuro) traumatisch letsel is geen luchtig onderwerp. Hopelijk zijn de deelnemers weer een stukje wijzer naar huis gegaan.

Deel deze pagina